Yeni Türk Lirası

Savaş Tekinay
stekinay@soon.com
 

1 Ocak 2005 tarihi; finans, vergi, muhasebe dünyası bakımından dönüm noktası olduğu kadar, toplum olarak bizi de yakından ilgilendiriyor. Bu tarih senelerdir süregelen yüksek enflasyon karşısında eriyen ve gitgide değerini yitiren Türk Lirası’nın yeniden doğuşu olacak. 1 Ocak 2005 tarihi itibarıyla Yeni Türk Lirası (YTL) kullanılmaya başlanacak.

I.

31 Ocak 2004 tarihli 25363 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan “5083 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Devletinin Para Birimi Hakkında Kanun” bu başlangıcın habercisiydi.

1.Madde- Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin para birimi Yeni Türk Lirasıdır. Yeni Türk Lirasının alt birimi Yeni Kuruştur. Bir Yeni Türk Lirası (YTL) yüz yeni kuruşa (YKr) eşittir.

2.Madde- Türk Lirası değerler Yeni Türk Lirasına dönüştürülürken, bir milyon Türk Lirası (1.000.000.-TL) eşittir bir Yeni Türk Lirası (1 YTL) değişim oranı esas alınır. Yeni Türk Lirası cinsinden yapılan işlemlerde yarım Yeni Kuruşun üzerindeki değerler bir Yeni Kuruşa tamamlanır; yarım Yeni Kuruş ve altındaki değerler dikkate alınmaz.

3.Madde- Kanunlarda ve diğer mevzuatta, idari işlemlerde, yargı kararlarında, her türlü hukuki muamelelerde, kıymetli evrak ve hukuki sonuç doğuran diğer belgeler ile ödeme ve değişim araçlarında Türk Lirasına veya Liraya yapılan atıflar, 2nci maddede belirtilen değişim oranında Yeni Türk Lirasına yapılmış sayılır.

4.Madde- Halen tedavülde bulunan, tedavülden çekilmiş veya tedavüle çıkarılacak olan banknotların resim ve görüntülerinin çoğaltılmasına ve yayınlanmasına ilişkin boyut, renk, malzeme, çözünürlük, üzerinde bulunacak ibareler ve benzeri hususlarla ilgili şartlar Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası’nca belirlenir ve Resmi Gazete’de ilan olunur.

Geçici 1. madde- Halen tedavülde bulunan Türk Lirası banknotlar ile madeni paralar 1 Ocak 2005 / 31 Aralık 2005 tarihleri arasında Yeni Türk Lirası banknotlarla ve yeni çıkarılacak madeni paralarla birlikte tedavül eder.

Geçici 2. madde- Türk Lirası üzerinden yapılan her türlü hukuki muamele ile hukuki sonuç doğuran belgelerin 2. madde de belirtilen değişim oranı dikkate alınarak 31 Aralık 2005 tarihine kadar, bu tarih dahil Yeni Türk Lirasına göre değiştirilmesi halinde, muamele ve düzenlenecek belgeler her türlü vergi, resim, harç ve diğer yükümlülüklerden muaftır.

Geçici 3. madde- 1 Ocak 2005 / 31 Aralık 2005 tarihleri arasında, bütün mal ve hizmet bedellerinin, 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun 12. maddesi çerçevesinde düzenlenecek etiket ve tarife listesinde Türk Lirası ve Yeni Türk Lirası üzerinden ayrı ayrı gösterilmesi zorunludur.

Paramızdan neden sıfır atıyoruz?

Bilindiği gibi; ülkemizde 1970’lerde başlayan yüksek enflasyon, bazı ekonomik değerlerin milyarlarla, trilyonlarla ve hatta katrilyonlarla ifade edilmesine neden olmuştur. Bu süreçte; ekonominin nakit ihtiyacı, 1981 yılından bu yana ortalama her 2 yılda bir defa tedavüle çıkarılan üst değerde yeni banknotlarla karşılanmıştır. Bunun sonucunda gelinen noktada, dünyadaki en büyük kupürlü banknot (20.000.000) sadece ülkemizde kullanılmaktadır. Bu durum, paramızın itibarını da olumsuz yönde etkilemektedir. Diğer taraftan; bol sıfırlı rakamlar başta kasa işlemlerinde olmak üzere, muhasebe ve istatistik kayıtlarında, bilgi işlem programlarında ve ödeme sistemlerinde de sorunlar yaratmaktadır. Bu nedenle, paramızdan altı sıfır atılması sadece psikolojik olarak değil, teknik bir ihtiyaç olarak da karşımıza çıkmaktadır.

Paramızdan sıfır atılmasının faydaları nelerdir?

a) Bol sıfırlı rakamların yarattığı teknik ve operasyonel sorunlar aşılacak,
b) Enflasyonun kalıcı bir biçimde tek haneli rakamlara düşürülmesindeki kararlılık daha iyi anlaşılacak,
c) YTL olarak üst değerli 2 büyük kupür daha çıkarılacak, bu sayede istikrar ortamında uzun süre kupür kompozisyonunda değişiklik yapılmasına gerek kalmayacak,
d) Enflasyonun tek haneli rakamlara düşürülmesiyle birlikte paramızın itibarı yükselecek,
e) Madeni para kullanım alışkanlığı artacak, Kuruş’la işlem yapma dönemine geri dönülecektir.

YTL banknot ve madeni paralar hangi kupürlerden oluşacaktır?

a) YTL banknotlar : 1, 5, 10, 20, 50 ve 100 YTL,
b) Madeni Paralar : 1, 5, 10, 25, 50 Yeni Kuruş ve 1 Yeni Lira’dan oluşacaktır.

II.

30’lu ve 40’lı yaşlarda olanların bile hatırlamakta zorluk çektiği Kuruş kavramı bu kanunla beraber tekrar kullanılmaya başlayacak; ancak gerek fiili kullanım, gerekse vergi, muhasebe ve finansal olaylar açısından bir takım sorunlar kapıda belirecektir.

YENİ TÜRK LİRASINA (YTL) GEÇİŞTE “ÖZEL MUHASEBE” ALANINDA KARŞILAŞILABİLECEK SORUNLAR
VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ TASLAĞI

Özel kesimi ilgilendiren muhasebe işlemleri açısından Yasa hükümlerini aşağıdaki gibi özetlemek mümkündür;
1- 31 Aralık 2004 tarihine kadar tüm belgeler Türk Lirası üzerinden düzenlenecek ve muhasebe kayıtları Türk Lirası üzerinden yapılacaktır. Bu belgeler ve muhasebe kayıtları aynen oldukları gibi muhafaza edilecektir.
2- 31 Aralık 2004 tarihine kadar düzenlenen belgeler aynen muhafaza edilmekle birlikte muhasebe kayıtları 1 Ocak 2005 tarihinde yukarıda belirtilen değişim oranı esas alınarak Yeni Türk Lirasına dönüştürülecek ve bu dönüştürülen tutarlar ilk kayıt maddesi olarak muhasebeleştirilecektir.
3- 1 Ocak 2005 tarihinden itibaren düzenlenecek belgeler ve yapılacak muhasebe kayıtları sadece Yeni Türk Lirası üzerinden olacaktır. 2005 yılı boyunca her iki para biriminin de dolaşımda olması nedeniyle Türk Lirası veya Yeni Türk Lirasının veya her ikisinin birlikte kabul edilmesi durumu değiştirmemektedir. Ancak, etiket ve tarife listeleri ise 2005 yılı boyunca her iki para birimi üzerinden ayrı ayrı gösterilecektir.
4- 1 Ocak 2005 tarihinden önceki dönemlere ilişkin olmakla birlikte bu tarihten sonra düzenlenecek faturalar, verilecek beyanname ve bildirimlerin de Yeni Türk Lirasına dönüştürülmesi ve Yeni Türk Lirası üzerinden düzenlenmesi ve hesaplara kaydedilmesi gerekmektedir.

1) 31 Aralık 2004 TARİHİ İTİBARİYLE YAPILACAK İŞLEMLER VE KARŞILAŞILABİLECEK SORUNLAR

A) Muhasebe Kayıt Düzeni İle İlgili Karşılaşılabilecek Sorunlar

Soru 1- Tek Düzen Muhasebe Planında belirtilen kebir hesaplarında yer alan TL birimindeki tutarların YTL’ye çevrilmesi işlemlerine söz konusu kebir hesaplarından mı yoksa bu hesapların alt hesaplarından mı başlanacaktır?
Örneğin, 120 Alıcılar Hesabı’nı aşağıdaki şekilde detaylı olarak takip eden bir işletmede yuvarlama hangi aşamada yapılacaktır? Örnekte, düzeltme işlemi 120 Alıcılar ana hesabında yapılmış olsa idi, tutar 5,738.28 YTL olacaktı. Ancak, muavin hesaplardan düzeltme işlemi yapıldığı için 120 Alıcılar ana hesabındaki tutar 5,738.27 YTL olacaktır.

31 Aralık 2004 itibariyle 120 Alıcılar hesabı:

Cevap 1- Tek düzen hesap planında gösterilen ana hesaplarda TL olarak belirtilen tutarların YTL olarak belirtilmesi gerekmektedir. Ancak, YTL’ye çevirme işlemine varsa ana hesabın alt hesaplarını oluşturan muavin hesaplardan başlanacak ve bu şekilde ana hesap toplamına ulaşılacaktır. Çünkü, toplam tutarın çevrilmesi halinde bulunacak tutar ile alt hesapların daha sonra ayrı ayrı çevrilmesi halinde bulunacak tutarlar toplamı yuvarlamalar nedeniyle eşit olmayabilecektir. Bu nedenle başlangıçta alt hesapların tek tek Yeni Türk Lirasına çevrilmesi suretiyle bulunan toplam tutar muhasebeleştirilecektir. Yukarıdaki hesabın 1 Ocak 2005 tarihli açılış maddesindeki hesap aşağıdaki gibi olacaktır:

Soru 2- 31 Aralık 2004 tarihli bilançonun 1 Ocak 2005 tarihli açılış maddesinin YTL para birimi üzerinden yapılması durumunda ortaya çıkabilecek eşitsizlik ne şekilde giderilecektir?

Cevap 2- 31 Aralık 2004 tarihli bilanço 1 Ocak 2005 tarihinde YTL para birimine göre düzeltilecektir. Düzeltme işlemine muavin hesaplardan başlanacaktır. Düzeltilen bilanço, açılış maddesi olarak kaydedilecektir. Bilançoda ortaya çıkabilecek olumlu veya olumsuz farklar, tek düzen hesap planında yer alan 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar veya 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar hesabında izlenerek denklik sağlanacaktır. Banka ve sigorta şirketleri dönüşüm sonucu lehlerine kalan paralar için BSMV hesaplamayacaklardır.

Soru 3- Amortismana tabi sabit kıymetlerin, (ATİK) TL birimindeki değerleri YTL’ye çevrilirken her bir sabit kıymet için ayrı ayrı çevirme işlemi yapılacak mı? Ya da bu sabit kıymetlerin toplam tutarı mı esas alınarak YTL’ye çevrilecektir? Aynı şekilde bu sabit kıymetlerin birikmiş amortismanlarının toplamı esas alınarak mı TL’ye çevrilecek yoksa her bir sabit kıymetin ayrı ayrı amortismanları mı YTL’ye çevrilerek işlem yapılacaktır?

Örnek :
31 Aralık 2004 itibariyle 255 Demirbaşlar ve 257 Birikmiş Amortismanlar hesabı
 

Cevap 3- ATİK ve bunların birikmiş amortismanlarının YTL’ye çevrilmesinde de her bir ATİK ve birikmiş amortismanlar ayrı ayrı YTL’ye çevrilecektir.

1 Ocak 2005 itibariyle 255 demirbaşlar ve 257 Birikmiş Amortismanlar hesabı
 

Soru 4- Çek ve senet portföylerinin YTL’ye çevrilmesi işlemlerinde, çek ve senetlerin toplam tutarlarını gösteren bu portföy toplamı mı, yoksa her bir çek ya da senet ayrı ayrı YTL’ye çevrilmek suretiyle mi hesaplama yapılacaktır?

Cevap 4- Birinci ve üçüncü sorulara verilen cevaplarda belirtildiği şekilde her bir çek ve senet tutarının ayrı ayrı YTL para birimine çevrilerek, ana hesap tutarına ulaşılması ile muavin hesaplara inilmeden sadece ana hesap tutarı toplamının YTL’ye çevrilmesi durumunda fark ortaya çıkabilecektir. Ayrıca, daha sonraki tarihlerde her bir çek veya senetle işlem yapılması durumunda bu tutarların YTL’ye çevrilmesi gerekecektir. Bu nedenle çek ve senet portföylerinin YTL’ye çevrilmesi işlemlerinde, her bir çek ve senet tutarı YTL olarak hesaplanacak ve toplam çek ve senet portföyü bu tutarlar üzerinden hesaplara alınacaktır.

Soru 5- Özel Hesap Dönemi kullanan vergi mükelleflerinde YTL’ye geçiş işlemleri hangi tarih, usul ve esaslara göre yapılacaktır? Bu çerçevede, 1 Ocak 2005 tarihinden önceki işlemlere ait yevmiye kayıtları da YTL’ye çevrilecek midir? 1 Ocak 2005 tarihinden önceki aylara ait yevmiye defterini basmış olan mükellef, 1 Ocak 2005 tarihinden sonraki yevmiye defteri sayfalarındaki toplamları TL ve YTL olarak ayrı ayrı belirtecek mi?

Cevap 5- 1 Ocak 2005 tarihinden önceki işlemlere ait belgeler ve yevmiye kayıtları YTL’ye çevrilmeyecektir. Belgeler düzenlendikleri şekilde saklanacak ve hesaplar da aynı şekilde TL olarak kayıtlarda gözükecektir.
- 5083 sayılı Kanunun 6 maddesinin (b) fıkrası gereğince 1 Ocak 2005 tarihinden itibaren yürürlüğe girecek olan 1 inci maddesinde yer alan ve “Türkiye Cumhuriyeti’nin para birimi Yeni Türk Lirasıdır.” hükmüne istinaden özel hesap dönemine sahip mükellefler de diğer mükellefler gibi 1 Ocak 2005 tarihinden itibaren belgelerini YTL olarak düzenlemek ve tutmak zorunda oldukları defter kayıtlarını da YTL para biriminden yapmak zorundadırlar.
- Özel hesap dönemi tayin edilen mükellefler, 31 Aralık 2004 tarihi itibariyle Geçici Mizan çıkartarak, Mizanda yer alan tutarları 1 Ocak 2005 tarihinde diğer mükelleflerin tabi oldukları esaslar çerçevesinde YTL para birimine çevirecekler ve aynı tarihli açılış maddesi olarak kaydedecekler ve 1 Ocak 2005 tarihinden sonraki işlemlerini YTL para biriminden yapacaklardır.

B) Belge ve Bildirim Düzeni İle İlgili Karşılaşılabilecek Sorunlar

Soru 1- 2004 Mali Yılı işlemlerine ilişkin olarak düzenlenen, ancak beyan ve ödemesi 1 Ocak 2005 tarihinden sonra verilmesi gereken KDV, Muhtasar, Geçici Vergi ve Kurumlar Vergisi Beyannamelerinde esas alınacak para birimi ne olacaktır? YTL olması durumunda, beyannamede gösterilen toplam tutarlar mı çevirmede esas alınacak yoksa beyannamede gösterilen tutarların detaylarının her biri mi ayrı ayrı YTL’ye çevrilerek işlem yapılacaktır?

Cevap 1- Söz konusu beyannamelerde gösterilecek toplam tutarların YTL’ye çevrilmesi yeterlidir. Ancak, daha önceden detay tutarların YTL’ye çevrilerek toplam tutarın bulunması halinde bu toplam YTL tutarlarının kullanılması da mümkündür.

Soru 2- 2004 yılı harcamalarından kaynaklanan Ücretlilerde Vergi İndirimi uygulamasında, vergi indirimine esas alınacak belgeler 2004 yılında yapılan harcamalara ait olacağından para birimi TL olacaktır. Bu durumda, harcamaya konu belgelerin tek tek YTL’ye çevrilmesi gerekecek midir?

Cevap 2- 2004 yılında yapılan harcamalar karşılığında alınan belgelerdeki tutarlar ile azami indirim tutarının belirleneceği 2004 yılı vergi matrahı TL üzerinden belirtildiğinden, 20 Ocak 2005 tarihine kadar verilecek bildirimlerin TL üzerinden doldurulması gerekecektir. Ancak, 1 Ocak 2005 tarihinden itibaren ücretlerin YTL olarak ifade edilmesi ve mahsubunun aynı para birimiyle ifade edilen değerler oranında yapılabilecek olması nedeniyle, TL olarak hesaplanan vergi indirimi tutarının bildirimi alan kurum tarafından YTL’ye çevrilerek Muhtasar Beyannamede mahsup konusu yapılması gerekmektedir.

Soru 3- Yazar kasa fişleri 1 Ocak 2005 tarihinden itibaren YTL para birimi üzerinden mi düzenlenecektir? 1 Ocak 2005 tarihinden önce ödeme kaydedici cihazda kayıtlı olan TL bilgileri ile ilgili bir işlem yapılması gerekecek midir?

Cevap 3- Katma Değer Vergisi Mükelleflerinin Ödeme Kaydedici Cihazları Kullanmaları Mecburiyeti Hakkında Kanunla İlgili olarak yayımlanan 60 Sıra numaralı Genel Tebliğde ayrıntılı açıklamalar yapılmış olup; işlemler Tebliğde belirtilen şekilde yapılacaktır.

2) 1 OCAK 2005 TARİHİNDEN SONRAKİ İŞLEMLERLE İLGİLİ KARŞILAŞILABİLECEK SORUNLAR

A) Muhasebe Kayıt Düzeni İle İlgili Karşılaşılabilecek Sorunlar

Soru 1- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğlerinde hesapların ve mali tabloların Türk Lirası, (kısaca TL) olarak düzenlenmesine devam edilecek mi yoksa, Yeni Türk Lirası olarak belirtilmesine gerek var mı dır?

Cevap 1- 1 Ocak 2005 tarihinden sonra hesaplar ve düzenlenecek mali tablolarda Yeni Türk Lirası veya kısaca YTL kısaltmasının kullanılması gerekmektedir.

Soru 2- Geçici 1 inci maddenin birinci fıkrasında, tedavülde bulunan Türk Lirası banknotlar ile madeni paraların 1 Ocak 2005 /31 Aralık 2005 tarihleri arasında Yeni Türk Lirası banknotlarla ve yeni çıkarılacak madeni paralarla birlikte tedavül edeceği belirtilmiştir. Buna göre her iki para biriminin aynı anda kasa hesabında izlenmesi nasıl yapılacaktır?

Cevap 2- Kasa hesabında açılacak YTL ve TL alt hesaplarında her iki para biriminin izlenmesi sağlanacaktır.

Soru 3- 1 Ocak 2005 tarihinden önceki bir işlem nedeniyle, Vergi Usul Kanunundaki sürelere ilişkin hükümlere uyulması şartıyla, 1 Ocak 2005 tarihinden sonra bir fatura alan mükellef Yeni Türk Lirası üzerinden düzenlenen bu faturayı 2004 yılı hesaplarına nasıl intikal ettirecektir?

Cevap 3- 2004 yılı hesaplarını kapatmayan mükellef 2004 yılına ilişkin olmasına rağmen 1 Ocak 2005 tarihinden sonra alınan ve YTL üzerinden düzenlenmiş faturadaki tutarları TL birimine dönüştürürken yukarıda belirtilen dönüşüm işleminin tersini yapacaktır. YTL üzerinden düzenlenmiş tutarları 1 milyon lira çarparak TL haline dönüştürecek ve hesaplarına intikal ettirecektir.

Soru 4- Çok küçük miktardaki işlemler nedeniyle hesaplanacak vergilerin kuruşun altında olması halinde nasıl bir yol izlenecektir? Örneğin 1 Ocak 2005 tarihinden sonra bir banka şubesi tarafından 2 dolar satılması ve 1 doların karşılığının da 1.5 YTL olduğunu varsayalım. Bu durumda, kambiyo muamelelerinde hesaplanacak BSMV’si % 0.01 üzerinden hesaplanacağı için yarım yeni kuruşun altında olacaktır (3YTLX 0.001=0.003) Bu durumda vergi nasıl hesaplanacaktır?

Cevap 4- Yarım yeni kuruşun altında hesaplanan vergiler dikkate alınmayacaktır, çünkü en küçük para birimi 1 Yeni Kuruştur. Dolayısıyla, yarım YKr altında hesaplanan vergiler dikkate alınmayacak ancak yarım YKr ve üzerindeki miktarlar ise 1 Yeni Kuruşa tamamlanacaktır.

B- Belge ve Bildirim Düzeni İle İlgili Karşılaşılabilecek Sorunlar

Soru 1- a) 5083 sayılı Kanunun 6 maddesinin (b) fıkrası gereğince 1 Ocak 2005 tarihinde yürürlüğe girecek olan Geçici 1 inci maddenin birinci fıkrası gereği, tedavülde bulunan Türk Lirası banknotlar ile madeni paralar 1 Ocak 2005 / 31 Aralık 2005 tarihleri arasında Yeni Türk Lirası banknotlarla ve yeni çıkarılacak madeni paralarla birlikte tedavül edeceğinden, fatura ve fatura yerine geçen vesikalar (perakende satış fişi, makineli kasaların kayıt ruloları, müstahsil makbuzu, gider pusulası v.b.) hangi para birimi üzerinden düzenlenecektir?

b) 1 Ocak 2005 tarihinden itibaren fatura ve fatura yerine geçen belgelerde tutarlar her iki (TL ve YTL) para birimi üzerinden mi düzenlenecektir?

c) 1 Ocak 2005 tarihinden itibaren bazı mal ve hizmetler TL, diğer bazıları için YTL üzerinden fatura düzenlenebilir mi?

d) 1 Ocak 2005 tarihinden itibaren mal ve hizmetler için TL para birimi değeriyle fatura düzenlenmesi durumunda, bu faturaların
YTL para birimi üzerinden muhasebe kayıtlarının yapılması mümkün müdür?

Cevap 1- Söz konusu Kanunun 1 inci maddesinde yer alan ve 1 Ocak 2005 tarihinde yürürlüğe girecek olan “Türkiye Cumhuriyeti’nin para birimi Yeni Türk Lirasıdır.” hükmüne istinaden fatura ve fatura yerine geçen vesikalarda belirtilen tutarlar 1 Ocak 2005 tarihinden itibaren sadece YTL para birimi üzerinden düzenlenecektir. Dolayısıyla bütün mal ve hizmetler için düzenlenen fatura ya da fatura yerine geçen belgelerde tutarlar YTL para birimi ile ifade edilecektir. Aynı şekilde muhasebe kayıtları da YTL para birimi üzerinden yapılacaktır.

Soru 2- Faturalarda aynı ve farklı orana tabi birden fazla mal ve hizmet bedelleri gösterildiğinde Katma Değer Vergisi her bir mal için ayrı ayrı mı hesaplanacak, yoksa aynı orana tabi mal ve hizmetlerin matrah toplamları dikkate alınarak mı hesaplanacaktır?

Örnek :
KDV tutarları her bir kalemde ayrı ayrı hesaplanıp, kalemlerde hesaplanan KDV’lerin toplamları fatura sonunda yer aldığında çıkan sonuç:
 

Her bir kalemde yer alan değişik KDV oranlı malların, KDV matrahlarını toplayarak fatura sonunda KDV tutarlarının hesaplanması sonucunda oluşan aynı fatura aşağıdaki gibidir:
 

Cevap 2- Faturada gösterilen aynı oranda vergilendirilen mal ya da hizmetlerin toplam matrahları üzerinden KDV hesaplanacaktır. Örneğimize göre toplam KDV 80.59 YTL olmaktadır.

Soru 3- Aynı şekilde, faturalarda aynı ve farklı oranda Özel Tüketim Vergisine tabi birden fazla mal bedeli gösterildiğinde ÖTV her bir mal için ayrı ayrı mı hesaplanacak, yoksa aynı orana tabi malların matrah toplamları dikkate alınarak mı ÖTV hesaplanacaktır?

Cevap 3- KDV uygulamasından farklı olarak, ÖTV kapsamına giren mallar için düzenlenen fatura veya fatura yerine geçen vesikalarda her bir mal için ayrı ayrı ÖTV hesaplanması gerekmektedir.

Soru 4- Birim fiyatları 1 YKr altında olan mal tutarlarının her biri ayrı ayrı mı yoksa fatura sonunda alınacak toplam satırındaki tutar mı yuvarlanacaktır? Örneğin, 1 Ocak 2005 tarihinden önce birim fiyatı 121 TL olan bir maldan 1 000 000 adet satılması durumunda, düzenlenecek faturadaki bedel 121 000 000 TL olacaktır. 1 Ocak 2005 tarihinden itibaren bu malın birim fiyatı 0,000121 olmaktadır. Bu maldan 1 000 000 adet satılması durumunda düzenlenecek faturadaki bedel ne olacaktır?

Cevap 4- YTL uygulamasına geçişten sonra birim fiyatları 1 Yeni Kuruşun altında olan malların birim tutarları maliyet muhasebesi hesaplarında ve fiyat bildirimlerinde noktadan sonra ihtiyaç duyulan basamak kadar olabilecek şekilde ifade edilebilecektir. Ancak, birim tutarları kullanılarak ulaşılan toplam tutar noktadan sonra en fazla iki basamak, en az bir Yeni Kuruş olarak, hesaplara alınacak ve fatura düzenlenecektir. Örneğe göre birim fiyatı 121 TL olan bir mal, 1 Ocak 2005 tarihi itibariyle 0,000121 YTL olacak ancak, bu tür malların en küçük fatura değeri 1 Yeni Kuruş olacak ve 1 Yeni Kuruş olarak hesaplara alınabilecektir. Bu maldan 1 000 000 adet satılması durumunda ise faturadaki bedel 121 YTL olacaktır.

3) 1 OCAK 2005 TARİHİNDEN ÖNCE TL ÜZERİNDEN YAPILMIŞ ANCAK BU TARİHTEN SONRA HÜKÜM İFADE EDECEK İŞLEMLERLE İLGİLİ KARŞILAŞILABİLECEK SORUNLAR

A) Muhasebe Kayıt Düzeni İle İlgili Karşılaşılabilecek Sorunlar

Soru 1- Ekonomik ömrü dolan sabit kıymetlerin 1 TL ya da çok küçük olan iz değeri YTL’ye geçişte ve daha sonra hangi iz değeri ile izlenecektir?

Cevap 1- Ekonomik ömrü dolan sabit kıymetlerin 1 TL olan iz değeri 1 Yeni Kuruş (YKr) olarak takip edilecektir. Muhasebe hesaplarında 0.01 YTL olarak kaydedilecektir.

Soru 2- Önceki yıl ve dönemler ile karşılaştırmalı olarak hazırlanan Bilanço ve Gelir Tablosunda, önceki dönemlere ait rakamlar hangi para birimi ile hangi esaslar dahilinde gösterilecektir?

Cevap 2- Bilanço ve Gelir Tablolarının karşılaştırmalı olarak (önceki dönem-cari dönem) düzenlenmesindeki amaç söz konusu Tabloların kıyaslanarak analizinin yapılmasıdır. Bu nedenle önceki döneme ait olan tablolarda kullanılan para birimi ile cari döneme ait para biriminin aynı olması gerekmektedir. Dolayısıyla, 2004 Mali Yılı işlemlerine ilişkin olarak düzenlenen ancak, 1 Ocak 2005 tarihinden sonra verilmesi gereken Gelir ve Kurumlar Vergisi Beyannameleri ekinde yer alan karşılaştırmalı Bilanço ve Gelir Tablolarında para birimi YTL olacaktır.

Soru 3- 1 YKr altında itibari değerlere sahip hisse senetleri muhasebe hesaplarında nasıl izlenecektir?

Cevap 3- YTL uygulamasına geçişten sonra itibari değeri noktadan sonra iki basamaktan fazla olan hisse senetleri düzeltmeye tabi olmayacaktır. Ancak, her bir hisse senedinin itibari değeri kullanılarak ulaşılan toplam tutar noktadan sonra iki basamak olarak düzenlenecektir.
İşletmeler, 1 YKr altında itibari değerlere sahip hisse senetlerini 1 YKr (iz bedeli) tutarına ulaşana kadar Nazım Hesaplarda izleyebileceklerdir.

B) Belge ve Bildirim Düzeni İle İlgili Karşılaşılabilecek Sorunlar

Soru 1- 31 Aralık 2004 tarihinden önce satılan malların 1 Ocak 2005 tarihinden sonra iade edilmesi halinde iadeye konu mallara ilişkin fatura hangi para biriminden düzenlenecektir?
Cevap 1- Söz konusu malların 1 Ocak 2005 tarihinden sonra iade edilmesi halinde, faturadaki tutarlar YTL’ye dönüştürülerek hesaplara alınacak ve düzenlenecek iade faturaları YTL para birimi üzerinden düzenlenerek muhasebeleştirilecektir.

Yaklaşık üç ay sonra hayatımızdaki para ile ölçülebilen her şeyin değerini bir milyon kat düşüreceğiz. Düşünce olarak imkansız ve çok büyük bir miktar gibi gelse de aslında her gün kullandığımız ve artık alıştığımız kavramları geride bırakacağız. Hepimiz için ve özellikle muhasebe ve bankacılık sektöründe çalışan kişiler için sorunsuz bir geçiş olmasını dilerim…

25 Ekim 2004