Sayılarla Pi
Tülin Öngel
ELYADAL Pi sayısının sadece matematik dersleriyle sınırlı kaldığı, arasıra bulmacalarda sorulduğu ve sadece matematikçilerin işi olduğu düşünülür. Dolayısıyla Pi’nin ne olduğu, nasıl ortaya çıktığı ve nasıl hesaplandığı merak edilmez. Pi, kabaca bir çemberin çevresinin çapına oranı olarak tanımlanabilir. Bu bağlamda sadece bir sayı olarak görülebilir ama hiç bir sayıya benzemediği ortadadır. Bugün Pi sayısının, evrenin sırlarına dair cevaplar içerdiğini düşünen insanlar vardır. Bazıları hayatlarını Pi’ nin gizemini çözmeye adamıştır. Hatta Pi klupleri kurup, Pi sayısının digitlerini ezberleyen insanlar vardır. Pi sayısı 3500 yıllık bir tarihe sahiptir. Mısırlılar, savaşlarla geçen sayısız yıldan sonra, kullandıkları iki tekerlekli savaş arabalarının tekerleklerinin yarattığı sorunu çözmek için defalarca toplanmış, Pi’ yi 31/7 olarak hesaplamış ve bu değer Ahmes adlı bir katip tarafından M.Ö. 1650’de kayıtlara geçirilmiştir. M.Ö. 500 civarında Yunanlılar çemberin içine bir çokgen koyup, çokgenin alanını hesaplayarak çemberin çapına oranını kabaca hesaplamaya çalıştılar. Kullandıkları çokgenin kenar sayısı büyüdükçe daireye yaklaşmaya başladılar. M.Ö. 4. yüzyılda Archimedes, 96 köşeli çokgen kullanarak Pi’ yi 310/71 ile 3 1/7 arasında hesapladı. Ptolemy ise Pi’ nin 3377/120 olduğunu iddia etti. Bundan yaklaşık iki yüzyıl sonra Hint Arbhyata Pi’ yi 3.1416 olarak hesapladı. 1100 yılı civarında Adrien Romanus Pi’ nin 15 dijitini doğru olarak hesapladı. 1610 yılına gelindiğinde ise Ludolph Van Ceulen, Pi’ nin 35 dijiti hesaplanmıştı. John Wallis Pi’ yi hesaplamak için (infinite rational) bir method geliştirdi. Ardından James Gregory (arctangent) serileri geliştirdi.Leibniz ise bu iki modeli birleştirerek (infinite arctangent) bir method oluşturdu. Bu method hemen populer oldu. 1699 yılında Abraham Sharp bu yöntemle Pi sayısının 72 dijitini hesaplamıştı. Bu tarihten sonra hızlı bir dijit hesaplama yarışına girildi. John Machin 1706’da 100 dijite ulaşırken 1719’da Thomas Fantet de Lagny Pi’ nin 127 digjitini hesaplamıştı. 1794’te Vega 140 dijite ulaşmıştı. 1844’e gelindiğinde Richter 500 dijit hesaplamıştı. 1874 yılında William Shanks Pi’nin 707 dijitine ulaştı. Fakat 527. dijitinde hata vardı.1945 tarihine kadar bu hata düzeltilemedi. 1947’de Ferguson bir hesap makinesi yardımıyla 808 dijiti doğru hesaplanmıştı. ENIAC ile 2037 digit 70 saatte hesaplandı. 10 yıl sonra Naval Ordnance Research Center 13 dakikada 3000’den fazla Pi dijiti hesapladı. 1959’da ise IBM 704 16000 dijite ulaştı. 1999 yılında Tokyo Üniversitesi 206,158,430,300 dijiti 817 GB’lik Hitachi ile hesapladı. | 
